Enkel verzwikt: eigen ervaring en wetenschap

Inleiding

Op 5 januari 2011 verzwikte ik tijdens een wedstrijdje basketbal mijn enkel, door met mijn linker voet op de voet van de tegenstander terecht te komen. M’n voet klapte flink om en ik voelde direct iets kraken. Meestal geen goed teken! Ik kon ook niet meteen steunen op mijn voet en hij werd vrijwel direct dikker aan de voor-buitenzijde.

Bijna elke sporter heeft dit weleens meegemaakt. Iedereen weet dan ook wat men te doen staat. Zo ook m’n trainingsmaatjes: “Houd je schoen maar aan, anders krijg je die straks niet meer aan”, “Meteen onder de kraan koelen!” en “Straks tapen!” Vervolgens de opmerking: “Maar jij als fysiotherapeut weet dat waarschijnlijk allemaal wel beter.”

Des te vreemder keek men op toen ik gewoon mijn schoen uitdeed en niet koelde, maar meteen probeerde steun te nemen en een paar pasjes te lopen. De dagen erna werd er ook erg vreemd opgekeken dat ik m’n enkel niet had ingetapet, ondanks de echografisch vastgestelde scheuring van 2 enkelbanden. Ik liep wel op krukken: gelukkig nog iets herkenbaars. Een ding moet er wel bij gezegd worden: ik had geen botbreuk!

Hoe zit het nou? Wat is de zin en onzin van koelen? Van tapen? En hoe voorkom je enkelbandletsel? Werken braces? Allerlei interessante en goeie vragen, waar best eens kritisch naar gekeken mag en moet worden.

De standaard adviezen

Vandaag de dag worden nog veel standaard adviezen gegeven na het verzwikken van de enkel. Standaard zijn: rust, koelen, compressie en het hoog leggen van de voet. Later wordt de enkel vaak ingetapet om rust te geven en opnieuw verzwikken tegen te gaan. In dit artikel de stand van de wetenschap rond deze adviezen en een uiteindelijk to-do lijstje.

IJs / koelen
Uit verschillende studies blijkt dat koelen na een enkelverzwikking geen effect heeft op de afname van pijn en zwelling. Toch adviseert de Richtlijn voor fysiotherapeuten bij enkelletsel, op theoretische gronden, om te koelen. Wij zijn echter tegen koelen om de volgende reden: Na enkelbandletsel treedt er een ontstekingsreactie op (= een herstelproces!) gepaard gaande met o.a. zwelling en temperatuursstijging. Uit onderzoek blijkt, dat er bij een ontstekingsproces allerlei enzymen actief worden op de plaats van het letsel, die het herstel bevorderen. Deze enzymactiviteit is zeer afhankelijk van de lokale temperatuur en dat wordt nu juist geregeld vanuit de enorme toename van bloeddoorstroming. Koelen zorgt juist voor een temperatuursdaling en dus een daling van de enzymactiviteit, met allerlei vertragende gevolgen voor het normale herstel vandien.
Mijn advies: niet koelen!

Compressie en elevatie
De richtlijn benoemt verschillende studies, die het effect van compressie en elevatie op de zwelling, pijn en beweging hebben onderzocht. Ook hier geldt weer dat er sprake is van een gebrek aan bewijs voor een sneller herstel, wanneer men deze adviezen hanteert.

Tapen / gips / brace
Wanneer bij mensen de enkel NIET wordt ingetapet, gegipst of waarbij NIET gebruik wordt gemaakt van een brace om de enkel te blokkeren, blijkt dat:

  • meer mensen sneller de sport kunnen hervatten,
  • meer mensen sneller het werk kunnen hervatten,
  • minder mensen last van zwelling hebben, en
  • minder mensen last hebben van instabiliteit in vergelijking tot de groep mensen waarbij de enkel WEL geïmmobiliseerd werd (met tape o.i.d.) na een verzwikking.

Dat blijkt uit een grote studie uit 2009, waarin meerdere onderzoeken betrokken werden (in totaal 2184 proefpersonen).

Snel belasten blijkt in alle gevallen het beste en snelste herstel te geven!

Mijn To-Do List bij een enkelverzwikking

Wanneer je je enkel verzwikt, is het allereerst van belang te weten of je niks gebroken hebt. Dit kun je het beste laten onderzoeken door een arts of fysiotherapeut. Zij kunnen beoordelen of het nodig is om een röntgenfoto te laten maken. Van belang is dat de mogelijkheid tot steunen binnen 48 uur weer terug is.
Is zwaar letsel uitgesloten? Volg dan de onderstaande adviezen:

  • Ga NIET koelen of tapen/zwachtelen.
  • Probeer zo snel mogelijk, op geleide van de pijn, je voet te belasten en te lopen. Zorg evt. voor een korte periode voor enige ondersteuning tijdens het lopen m.b.t. krukken.
  • Neem voldoende rust wanneer je lichaam dit aangeeft.
  • Probeer zo snel mogelijk elke vorm van ondersteuning en rust af te bouwen en probeer de belasting op te voeren. Dit alles voor zover je enkel dit toelaat!
  • Een normaal herstel kenmerkt zich in de fases zoals in het plaatje hierboven beschreven. Bij een afwijkend herstel of bij aanhoudende pijn en/of bewegingsbeperking van de enkel, raadpleeg de fysiotherapeut!

Preventie

Braces hebben over het algemeen de beste preventieve werking om verzwikken van de enkel tegen te gaan, beter dan tape. Tape heeft tevens als nadeel dat de huid hier tegen moet kunnen en dat het op den duur zijn stevigheid verliest. Uit onderzoek blijkt dat hoge schoenen dragen (zoals basketbalschoenen) geen verminderende kans op verzwikken geeft.

Een groot nadeel van het gebruik van braces en tape, is de beperkende werking op de normale bewegingen van de enkel en de voet tijdens sportactiviteiten. Ik adviseer dan ook alleen een brace te gebruiken wanneer je de ervaring hebt veel door je enkel te gaan.

Bron: KNGF-richtlijn Enkelletsel (2006)

Heb je na je enkelverzwikking blijvend last? Neem nu contact met me op, en ervaar wat ik als enkel- en voetspecialist voor je kan betekenen!

Advertenties

Reacties zijn gesloten.

Mogelijk gemaakt door WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: